Woda spadająca na dach domu może w ciągu kilku minut zniknąć w kanalizacji albo stać się zasobem wykorzystywanym przez kolejne dni. Wszystko zależy od tego, czy już podczas projektowania budynku przewidzimy odpowiedni system zbierania deszczówki. Późniejszy montaż również jest możliwy, ale często wymaga rozkopywania ogrodu, przerabiania instalacji i ponoszenia znacznie wyższych kosztów.
Dobrze zaplanowana instalacja do zbierania deszczówki pozwala ograniczyć zużycie wody wodociągowej, zasilać ogród, spłukiwać toalety, a w odpowiednio przygotowanym systemie również dostarczać wodę do pralki. Przydomowa retencja pomaga jednocześnie zatrzymać wodę na terenie posesji, zmniejszając obciążenie kanalizacji podczas intensywnych opadów.
Dlaczego warto zaplanować wykorzystanie deszczówki podczas budowy domu?
Największą zaletą wykonania instalacji na etapie budowy jest możliwość potraktowania jej jako integralnej części budynku, a nie dodatkowego urządzenia zamontowanego po zakończeniu prac. Projektant może od razu wyznaczyć przebieg rur, lokalizację zbiornika, miejsce na pompę oraz punkty poboru wody.
Takie podejście ułatwia:
- poprowadzenie osobnej instalacji do spłuczek WC i pralki,
- wykonanie przepustów przez fundamenty i ściany,
- doprowadzenie przewodów do ogrodu,
- umieszczenie zbiornika bez kolizji z przyłączami,
- zaplanowanie odpływu awaryjnego,
- dobranie pompy i automatyki,
- zachowanie dostępu serwisowego,
- ograniczenie późniejszych prac ziemnych.
Już na etapie projektu zagospodarowania działki warto zestawić ze sobą lokalizację domu, przyłączy, podjazdu, tarasu, studni, oczyszczalni lub kanalizacji oraz planowanego zbiornika. Dzięki temu podziemny zbiornik na deszczówkę nie znajdzie się przypadkowo pod przyszłym garażem, w miejscu utrudniającym serwis albo zbyt blisko fundamentów.
Instalacja do zbierania deszczówki – od czego zacząć projekt?
Pierwszym krokiem nie powinien być wybór konkretnego zbiornika, lecz określenie, do czego zgromadzona woda będzie używana. Innych rozwiązań wymaga prosta beczka zasilająca wąż ogrodowy, a innych pełny system wykorzystania wody deszczowej w domu.
Przed rozpoczęciem projektu należy odpowiedzieć na kilka pytań:
- Czy deszczówka będzie służyć wyłącznie do podlewania ogrodu?
- Czy instalacja ma zasilać spłuczki WC?
- Czy planowane jest podłączenie pralki?
- Jak duża jest powierzchnia dachu?
- Jakie pokrycie będzie miał dach?
- Ile miejsca można przeznaczyć na zbiornik?
- Jakie są warunki gruntowo-wodne na działce?
- Gdzie zostanie skierowany nadmiar wody po napełnieniu zbiornika?
- Czy nad zbiornikiem będzie odbywał się ruch samochodów?
Odpowiedzi wpływają nie tylko na pojemność zbiornika, ale również na rodzaj filtrów, wydajność pompy, średnice przewodów i sposób sterowania instalacją.
Jak dobrać zbiornik na deszczówkę?
Pojemności zbiornika nie należy dobierać wyłącznie na podstawie wielkości domu. Znaczenie mają trzy podstawowe elementy: powierzchnia zbierająca wodę, lokalna suma opadów oraz przewidywane zapotrzebowanie.
Orientacyjną ilość możliwej do pozyskania deszczówki można obliczyć według zależności:
powierzchnia dachu × wysokość opadu × współczynnik spływu
Warto pamiętać, że 1 mm deszczu spadającego na 1 m² powierzchni odpowiada 1 litrowi wody. Jeżeli rzut poziomy dachu ma 150 m², a roczna suma opadów wynosi przykładowo 600 mm, teoretycznie na dach spada 90 000 litrów wody. Rzeczywisty uzysk będzie mniejszy ze względu na zwilżanie pokrycia, parowanie, straty w filtrach i odprowadzanie pierwszej, najbardziej zanieczyszczonej części opadu.
Nie oznacza to jednak, że dla takiego domu potrzebny jest zbiornik o pojemności 90 m³. Zbiornik powinien magazynować wodę pomiędzy kolejnymi opadami, a nie przechowywać całoroczny uzysk. Zbyt mały będzie często przepełniony, natomiast przesadnie duży może długo pozostawać częściowo pusty, generując niepotrzebne koszty.
Ostateczny dobór powinien uwzględniać:
- wielkość i rodzaj powierzchni dachu,
- rozkład opadów w danym regionie,
- powierzchnię podlewanego ogrodu,
- liczbę mieszkańców,
- liczbę spłuczek,
- częstotliwość prania,
- przewidywany okres bez opadów,
- możliwość rozsączania nadmiaru wody.
Zbiornik na deszczówkę podziemny czy naziemny?
Wybór zależy przede wszystkim od planowanego sposobu wykorzystania wody oraz dostępnej przestrzeni.
| Rodzaj zbiornika | Najważniejsze zalety | Ograniczenia |
|---|---|---|
| Zbiornik naziemny | Prosty montaż, łatwy dostęp, niższy koszt, dobre rozwiązanie do ogrodu | Mniejsza pojemność, zajmuje miejsce, wymaga zabezpieczenia na zimę |
| Zbiornik podziemny | Duża pojemność, niewidoczny w ogrodzie, stabilniejsza temperatura wody, możliwość zasilania instalacji domowej | Wymaga wykopu, właściwego posadowienia, dostępu serwisowego i dopasowania do warunków gruntowych |
| Zbiorniki połączone | Możliwość stopniowego zwiększania pojemności | Więcej połączeń, konieczność wyrównania przepływu i poziomów |
| Zbiornik retencyjno-rozsączający | Magazynuje część wody i stopniowo oddaje nadmiar do gruntu | Wymaga odpowiednich warunków gruntowo-wodnych i poprawnego projektu |
Do rozbudowanego systemu obsługującego ogród, toalety i pralkę najczęściej wybierany jest podziemny zbiornik na wodę deszczową. Musi on być szczelny, odporny na warunki zewnętrzne oraz dostosowany do poziomu wód gruntowych i obciążeń występujących na powierzchni. Zalecane jest także zastosowanie przelewu awaryjnego, kontroli poziomu wody i zabezpieczeń umożliwiających bezpieczną eksploatację.
Jeżeli zbiornik ma znaleźć się pod podjazdem, należy wybrać konstrukcję przeznaczoną do obciążenia ruchem kołowym. Standardowego zbiornika ogrodowego nie powinno się umieszczać w takim miejscu bez odpowiednich wzmocnień.
System zbierania deszczówki – jakie elementy trzeba uwzględnić?
Kompletna instalacja deszczowa w domu składa się z większej liczby elementów niż sam zbiornik. Każdy z nich odpowiada za jakość wody, bezpieczeństwo instalacji i komfort użytkowania.
Podstawowy system obejmuje:
- powierzchnię zbierającą wodę, najczęściej dach,
- rynny i rury spustowe,
- osadniki lub kosze zatrzymujące liście,
- filtr przed zbiornikiem,
- szczelny zbiornik retencyjny,
- uspokojony dopływ wody,
- przelew awaryjny,
- zabezpieczenie przed gryzoniami i owadami,
- pompę zatapialną albo centralę deszczową,
- przewód ssawny z pływającym poborem,
- oddzielną sieć przewodów do punktów odbioru,
- sterownik i czujnik poziomu wody,
- możliwość uzupełnienia systemu wodą wodociągową w okresie suszy.
Wlot wody powinien ograniczać wzbijanie osadu znajdującego się na dnie. Z kolei pływający pobór umożliwia zasysanie wody nie bezpośrednio z powierzchni ani z dna, lecz z warstwy, w której zwykle znajduje się mniej zanieczyszczeń.
Należy również zapewnić możliwość czyszczenia filtrów, kontroli zbiornika i serwisowania pompy. Pokrywa rewizyjna ukryta pod tarasem, ciężką nawierzchnią lub stałą zabudową szybko stanie się poważnym problemem eksploatacyjnym.
Wykorzystanie deszczówki w domu i ogrodzie
Zgromadzona woda opadowa może zastępować wodę pitną wszędzie tam, gdzie jej jakość spożywcza nie jest potrzebna. Najprostszym zastosowaniem jest podlewanie trawnika, rabat, żywopłotów i roślin uprawianych w szklarni. Deszczówkę można również wykorzystać do czyszczenia tarasu, narzędzi ogrodowych oraz innych prac porządkowych.
W odpowiednio zaprojektowanej instalacji możliwe jest również:
- spłukiwanie toalet,
- zasilanie automatycznego nawadniania,
- pranie odzieży,
- uzupełnianie oczek wodnych,
- mycie powierzchni zewnętrznych.
Spłuczki WC są szczególnie dobrym kierunkiem zagospodarowania wody opadowej, ponieważ generują regularne zapotrzebowanie przez cały rok. Dzięki temu zbiornik jest systematycznie opróżniany i odzyskuje wolną pojemność przed kolejnymi opadami. NFOŚiGW wskazuje spłukiwanie toalet, pranie oraz podlewanie jako przykładowe zastosowania zgromadzonej deszczówki.
Deszczówki nie należy traktować jako wody pitnej. Woda przeznaczona do spożycia musi spełniać określone wymagania chemiczne i mikrobiologiczne, natomiast woda spływająca z dachu może zawierać pył, odchody ptaków, fragmenty roślin i zanieczyszczenia pochodzące z pokrycia.
Instalacja deszczowa a instalacja wody pitnej
Jednym z najważniejszych wymagań jest całkowite rozdzielenie przewodów z deszczówką od instalacji wody przeznaczonej do spożycia. Nie można wykonywać przypadkowego, bezpośredniego połączenia obu układów, ponieważ stwarzałoby ono ryzyko wtórnego zanieczyszczenia sieci wodociągowej.
Przepisy techniczne wymagają stosowania zabezpieczeń uniemożliwiających wtórne zanieczyszczenie wody wskutek przepływu zwrotnego.
W praktyce oznacza to, że:
- deszczówka powinna płynąć osobnymi rurami,
- punkty poboru muszą być jednoznacznie rozpoznawalne,
- zawór ogrodowy powinien być zabezpieczony przed przypadkowym spożyciem,
- awaryjne uzupełnianie wodą wodociągową musi odbywać się przez rozwiązanie zapewniające bezpieczne oddzielenie układów,
- wykonanie systemu wewnętrznego należy powierzyć projektantowi i instalatorowi posiadającym odpowiednią wiedzę.
Najwygodniej przewidzieć oddzielne piony i podejścia już przed wykonaniem posadzek oraz tynków. Późniejsze doprowadzenie przewodów do zabudowanych spłuczek może wymagać kucia ścian i ingerencji w gotowe łazienki.
Gdzie umieścić podziemny zbiornik na wodę deszczową?
Lokalizację zbiornika należy ustalić na podstawie projektu zagospodarowania działki oraz rozpoznania warunków gruntowo-wodnych. Nie powinien on kolidować z fundamentami, przyłączami, drenażem, studnią ani planowanymi nasadzeniami o rozbudowanym systemie korzeniowym.
Trzeba uwzględnić:
- wymagania producenta dotyczące głębokości posadowienia,
- poziom wód gruntowych,
- rodzaj i nośność gruntu,
- możliwość wyporu pustego zbiornika,
- obciążenia ruchem pieszym lub samochodowym,
- dostęp pojazdu i sprzętu podczas montażu,
- możliwość wyjęcia pompy i czyszczenia wnętrza,
- spadek rur doprowadzających wodę,
- miejsce odprowadzenia przelewu awaryjnego.
Retencja lub rozsączanie nie mogą powodować podtopień ani negatywnie wpływać na sąsiednie nieruchomości. Przepisy zabraniają również zmiany naturalnego spływu w sposób kierujący wodę opadową na działkę sąsiada.
Przelew awaryjny i rozsączanie nadmiaru wody
Nawet prawidłowo dobrany zbiornik może się przepełnić podczas długotrwałego albo wyjątkowo intensywnego deszczu. Dlatego każda instalacja powinna mieć zaplanowany bezpieczny przelew awaryjny.
Nadmiar wody można skierować między innymi do:
- ogrodu deszczowego,
- niecki retencyjnej,
- studni chłonnej,
- skrzynek rozsączających,
- drenażu rozsączającego,
- kanalizacji deszczowej, o ile pozwalają na to warunki techniczne i formalne.
Rozsączanie należy poprzedzić analizą gruntu. W słabo przepuszczalnej glinie system może nie przyjmować wody wystarczająco szybko, natomiast wysoki poziom wód gruntowych może ograniczyć możliwość zastosowania studni lub skrzynek chłonnych.
Dobrym rozwiązaniem jest połączenie magazynowania i retencji terenowej. W pierwszej kolejności woda trafia wtedy do zbiornika, a dopiero jej nadmiar zasila ogród deszczowy albo system rozsączający.
Zbiornik na deszczówkę a formalności budowlane
Zgodnie z aktualnym brzmieniem Prawa budowlanego budowa bezodpływowego zbiornika na wody opadowe lub roztopowe o łącznej pojemności do 5 m³ nie wymaga pozwolenia na budowę ani zgłoszenia. Zbiorniki o łącznej pojemności większej niż 5 m³ i nie większej niż 15 m³ wymagają zgłoszenia. Przy większych instalacjach należy co do zasady liczyć się z koniecznością uzyskania pozwolenia na budowę.
Podane zasady dotyczą bezodpływowych zbiorników. Inaczej może wyglądać kwalifikacja instalacji połączonej z urządzeniem rozsączającym, ciekiem, rowem lub innym elementem wpływającym na stosunki wodne. GUNB wskazuje, że szczelny zbiornik działający lokalnie i niewpływający na stosunki wodne nie jest urządzeniem wodnym, jednak o ocenie decyduje rzeczywista funkcja i sposób oddziaływania obiektu.
Przed rozpoczęciem prac warto więc sprawdzić:
- miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego,
- warunki zabudowy,
- regulamin lokalnego przedsiębiorstwa wodociągowego,
- wymagania właściwego starostwa lub urzędu miasta,
- ewentualne obowiązki wynikające z Prawa wodnego,
- warunki odprowadzania przelewu do kanalizacji deszczowej.
Najczęstsze błędy przy projektowaniu instalacji na deszczówkę
Pierwszym błędem jest dobieranie zbiornika wyłącznie według ceny. Tani zbiornik o niewystarczającej pojemności będzie często przelewał wodę, natomiast niewłaściwie posadowiony model może ulec odkształceniu albo wyporowi.
Drugim problemem jest brak dokładnego określenia odbiorników. Inwestor zakłada, że kiedyś podłączy deszczówkę do toalety, ale nie przewiduje oddzielnych rur. Po zakończeniu budowy okazuje się, że wykonanie instalacji wymaga rozebrania części łazienki.
Często pomijane są również:
- filtracja przed zbiornikiem,
- dostęp do czyszczenia,
- zabezpieczenie przelewu,
- doprowadzenie energii do pompy,
- miejsce na centralę deszczową,
- przewód uzupełniający niedobór wody,
- zabezpieczenie instalacji na zimę,
- odpływ awaryjny podczas ulewy,
- dostęp do pokrywy rewizyjnej,
- odpowiednia nośność zbiornika pod podjazdem.
Błędem jest także założenie, że każda powierzchnia dachowa nadaje się do pozyskiwania wody w takim samym stopniu. Rodzaj pokrycia, jego stan, obecność zanieczyszczeń oraz planowany sposób użycia deszczówki powinny zostać uwzględnione przez projektanta.
Deszczówka jako domowy zasób – podsumowanie
Najlepszy moment na zaplanowanie instalacji do zbierania wody deszczowej przypada jeszcze przed rozpoczęciem robót ziemnych. Wtedy można bez dodatkowych przeróbek dobrać miejsce zbiornika, wykonać przepusty, poprowadzić oddzielne przewody i skoordynować system z ogrodem, podjazdem oraz pozostałymi instalacjami.
Skuteczny system nie kończy się na zakupie pojemnika. Powinien obejmować właściwie dobrany zbiornik na deszczówkę, filtrację, pompę, bezpieczny przelew, dostęp serwisowy oraz oddzielną sieć odbiorczą. Jego pojemność trzeba dopasować zarówno do możliwego uzysku z dachu, jak i rzeczywistego zapotrzebowania domowników.
Dzięki przemyślanemu projektowi deszczówka przestaje być wodą, którą trzeba jak najszybciej odprowadzić z posesji. Staje się lokalnym zasobem pomagającym ograniczać zużycie wody wodociągowej, podlewać ogród i zwiększać odporność domu na okresy suszy oraz intensywne opady.
